معرفی
رب گوجه فرنگی، یک محصول فرآوری شده مهم که از گوجه فرنگی به دست می آید، به طور قابل توجهی بر سطح عرضه این ماده غذایی ضروری تأثیر می گذارد. ویژگی های تولید گوجه فرنگی فرآوری شده دارای بسیاری از ویژگی های مشترک با سایر کالاهای عمده کشاورزی است. این صفات شامل مناطق تولید متمرکز، تقاضای مصرف پراکنده و حساسیت قابل توجه به شرایط آب و هوایی شدید است. این عوامل مجموعاً ثبات و در دسترس بودن رب گوجه فرنگی در بازار جهانی را تعیین می کنند.
دینامیک تولید و عرضه
تولید متمرکز و تقاضای پراکنده: تولید گوجه فرنگی فرآوری شده در چند منطقه به شدت متمرکز است، در حالی که تقاضا گسترده است. کشورهای صادرکننده کلیدی نسبتاً اندک هستند، در حالی که کشورهای واردکننده متعدد هستند. این تمرکز به این معنی است که هرگونه کاهش در تولید در کشورهای عمده تولید کننده می تواند به سرعت باعث عدم تعادل عرضه منطقه ای شود.
تاثیر آب و هوا: محصول گوجه فرنگی به شدت به شرایط آب و هوایی شدید حساس است. طی دو سال گذشته، اروپا و ایالات متحده با گرما و خشکسالی رکوردشکنی را تجربه کردند که منجر به کاهش قابل توجه تولید گوجه فرنگی شد. با انتقال لانینا به ال نینو، شرایط خاک آمریکای شمالی بهبود یافته است، اما بسیاری از مناطق هنوز با الگوهای آب و هوایی پیچیده و نامطمئن مواجه هستند که بازیابی محصول گوجه فرنگی را تهدید می کند.
حساسیت به هزینه: هزینه کشت گوجه فرنگی نسبت به نوسانات قیمت انرژی و کود بسیار حساس است. بحران انرژی در سال 2022 منجر به افزایش هزینه های عملیاتی برای سردخانه های پر انرژی و کشت گلخانه ای و همچنین افزایش شدید قیمت کود شد که کشاورزان را از کاشت گوجه فرنگی منصرف کرد. در سال 2023، با کاهش قیمت نفت خام، گاز طبیعی و کود، هزینه کاشت محصولات کشاورزی در خارج از کشور نیز کاهش یافت. با این حال، درگیری های ژئوپلیتیکی همچنان باعث نوسانات قابل توجهی در قیمت انرژی و محیط اقتصاد کلان می شود که به نوبه خود بر هزینه های تولید کشاورزی و قیمت کالاها تأثیر می گذارد.
بازتاب بحران جهانی غذا
«بحران گوجهفرنگی» در خارج از کشور، تصویری از مشکل جهانی غذا است که نشاندهنده چالشهای بلندمدت در سیستم تامین غذا است. به طور مشخص:
توزیع ناهموار: افزایش قیمت محصولات کشاورزی در سال های اخیر به دلیل کمبود کلی عرضه نیست بلکه به دلیل توزیع نامتعادل جهانی غذا است. به عنوان مثال، در سال 2022، چهار تولیدکننده برتر ذرت (CR4) 70 درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص دادند، در حالی که سه تولیدکننده برتر سویا (CR3) به 80 درصد رسیدند. کشورهای با بهره وری پایین کشاورزی یا منابع ناکافی به شدت به تجارت بین المللی برای مواد غذایی متکی هستند که منجر به وابستگی به بازارهای جهانی و توزیع نابرابر می شود. بسیاری از کشورهای کم درآمد به شدت به واردات مواد غذایی و کشاورزی وابسته هستند.
عوامل اقتصادی و سیاسی: افزایش شدید نرخ بهره و افزایش ارزش دلار توسط فدرال رزرو بار مالی واردات مواد غذایی را برای کشورهای خاورمیانه، آفریقا، جنوب آسیا و آمریکای لاتین به طور قابل توجهی افزایش داده است و امنیت غذایی جمعیت آسیب پذیر را بیشتر تهدید می کند. تجارت جهانی غذا تحت تسلط چهار شرکت بزرگ غلات ADM، Bunge، Cargill و Louis Dreyfus (به عنوان "ABCD") - که 90٪ از حجم تجارت جهانی غلات را کنترل می کنند. حتی در امن ترین کشورهای تولید کننده مواد غذایی، شوک های جزئی می تواند به دلیل این غلظت، کمبودهای قابل توجهی ایجاد کند.
حمایت از تجارت: مشکلات فعلی مواد غذایی به طور فزاینده ای ناشی از اقدامات تجاری است تا کمبود تولید سنتی. در شرایطی که انتظارات منفی و افزایش قیمت مواد غذایی وجود دارد، حمایت گرایی تجاری در حال افزایش است. این امر با "اثر گله" تقویت می شود که منجر به تشدید نگرانی ها در مورد عرضه جهانی غذا می شود. تولیدکنندگان عمده اغلب محدودیتهای صادراتی را برای غلات، روغنهای خوراکی و سایر محصولات کشاورزی اعمال میکنند که باعث اختلالات کوتاهمدت در زنجیره تامین و تشدید موضوع توزیع نابرابر مواد غذایی میشود که به طور بالقوه منجر به بحرانهای انسانی میشود.
تغییرات آب و هوا و چالش های آینده
داستان آب و هوا هنوز به پایان نرسیده است و ناهنجاری های اقلیمی همچنان ابهامات قابل توجهی را در تعادل عرضه و تقاضای کشاورزی ایجاد می کند. از سال 2020 تا 2022، جهان اولین رویداد سه ساله La Niña در این قرن را تجربه کرد و امسال نشان دهنده گذار به الگوی آب و هوای ال نینو است. در زمینه گرم شدن زمین و اقیانوسها، تأثیر متقابل سیگنالهای La Niña/El Niño و سیگنالهای مختلف آب و هوایی در عرض جغرافیایی میانی و بلند منجر به الگوهای آبوهوای آشفتهتر و پیچیدهتر میشود. تغییرات آب و هوایی توزیع بارندگی را بیشتر تغییر می دهد و باعث می شود که برخی از مناطق با خشکسالی و کمبود آب مکرر مواجه شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به دلیل بالا آمدن سطح دریا با سیل و سونامی بیشتری مواجه شوند.
ال نینو که یک رویداد گرمایشی است، روند گرمایش جهانی را تشدید می کند و منجر به افزایش دما می شود. به عنوان مثال، 2014-2016 سوپر ال نینو منجر به رکورد بالای میانگین دمای جهانی شد و سال 2016 را به گرم ترین سال تاریخ تبدیل کرد. اوج آب و هوای شدید که توسط ال نینو به ارمغان میآید اغلب پس از این رویداد رخ میدهد، به این معنی که سال 2024 ممکن است چالشهای آب و هوایی قابل توجهی را به همراه داشته باشد و تهدیدهای طولانیمدت و مداومی را برای تولید محصولات کشاورزی جهانی ایجاد کند. محصولاتی مانند گوجه فرنگی که به ویژه آسیب پذیر هستند، احتمالاً بیشتر از سایر محصولات تحت تأثیر قرار می گیرند. خسارات اقتصادی و انسانی ناشی از آب و هوای شدید نه تنها امنیت انرژی و غذا، بلکه منابع آبی را نیز تهدید می کند و نابرابری بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را بیشتر می کند. زیان های اقتصادی از طریق زنجیره های تامین جهانی و کانال های تجارت بین المللی بزرگتر خواهد شد.
در نتیجه، چالشهایی که صنعت رب گوجهفرنگی با آن مواجه است، منعکسکننده مسائل امنیت غذایی جهانی است. پرداختن به این مشکلات مستلزم درک جامعی از پویایی های تولید کشاورزی، تأثیرات آب و هوایی، عوامل اقتصادی و تأثیرات ژئوپلیتیکی برای ایجاد یک سیستم عرضه مواد غذایی انعطاف پذیرتر و عادلانه است.
